-
1 Non scripta, sed nata lex
Не писаный, а природный закон.Противопоставление "природного закона" закону как формально фиксированной правовой норме встречается у Аристотеля, "Реторика", 1373, в 4: "Среди законов различаю частный и общий. Первый, это закон, определенный каждым народом для себя; он может быть писаным или неписаным. Второй же, это закон, согласный с природой".Источник латинской формулировки - Цицерон, "За Милона" (Pro, Milone) VI, 10.Нет сомнения, что историко-догматическая сторона в преподавании уголовного процесса везде должна занимать подобающее ей по праву место, но думается, что настало время наряду с историей и догмою осветить и те разнородные вопросы, возникающие в каждой стадии процесса, которые подлежат разрешению согласно существенным требованиям нравственного закона - этого non scripta, sed nata lex. (А. Ф. Кони, Нравственные начала в уголовном процессе.)Решение не может основываться на бесстрастной букве закона; в нем должны найти себе место и соображения уголовной политики, и повелительный голос судебной этики, этот non scripta, sed nata lex. (Он же, Искусство речи на суде.)Закон о праве на наследство детей после родителей - закон "non scripta, sed nata"; природа начертала его в каждом родительском сердце и не позволяет ему безнаказанного нарушения. (П. Н. Обнинский, Адвокатура.)Латинско-русский словарь крылатых слов и выражений > Non scripta, sed nata lex
-
2 lego
I lēgī, lēctum, ere1) собирать (nuces C; flores V, Ap; mala ex arbore V; oleam digitis nudis Vr)l. in veste floccos CC — обираться ( о тяжело больных и умирающих)legenda ejus nunc ossa, mox carmina Ap — теперь нужно будет собрать его (умершего поэта) кости, а затем — читать его стихи ( игра на 1 и 11 значениях глагола)2) выщипывать, вырывать ( alicui capillos Ph); вынимать, извлекать ( ossa e vulneribus Q)3) сматывать, наматывать, скручивать ( funem VF); поднимать ( ancoras SenT)4) подбирать, убирать ( vela V)5) похищать, красть (sacra divum = deorum H)6) проходить, проезжать, пробегать, проплывать (saltūs, aequor O)l. oram Italiae L — плыть вдоль берега Италииl. vestigia alicujus V — идти по чьим-л. следамl. oram litoris primi погов. V — держаться берега, т. е. не забираться слишком далеко7) выбирать, подбирать ( sibi domum O)8) набирать ( milites L); избирать ( aliquem in senatum C или in patres L)9) принимать (ore, sc. extremum halitum alicujus V); подслушивать ( sermonem alicujus Pl)10) видеть, различать взором ( aliquem V)11) читать (libros C, Vtr; scripta C); читать вслух ( alicui epistulam C)dumque legar, mecum pariter tua fama legetur O — пока меня будут читать, и ты не будешь забыта12) произносить ( orationes PJ); декламировать ( versūs PJ); зачитывать, оглашатьsenatum l. C, L — зачитывать список сенаторов13) слушатьl. aliquid apud aliquem Su — слушать у кого-л. лекцию (доклад) о чём-либоII lēgo, āvī, ātum, āre [ lex ]1) возлагать, поручать (alicui negotium Pl)2) посылать, отправлять послом (l. aliquos Romam ad senatum AG)3) назначать легатом (см. legatus 2.)l. aliquem Pompejo C — назначить кого-л. легатом к Помпеюlegari ab aliquo C — быть назначенным кем-л. ( или добиться у кого-л. назначения) на пост легата4) (тж. testamento l. Pl) завещать, оставлять по завещанию (l. alicui pecuniam C, fundum Pt)l. alicui aliquid ab aliquo — завещать что-л. кому-л. через кого-л. (l. alicui pecuniam a filio C) -
3 Не писаный, а природный закон
Non scripta, sed nata lexЛатинско-русский словарь крылатых слов и выражений > Не писаный, а природный закон
-
4 ius
1) право, a) в объективном смысле б) обнимает собой правила и нормы, определяющие порядок совместной жизни людей - это, так сказать, norma agendi, Rechtsordnung, Gesetz, Ge und Verbot): iuris praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere (1. 10 § 1 D. 1, 1. 1. 40 D. 1, 3. 1. 2 D. 1, 4. 1. 32 pr. D. 1, 3. 1. 6 § 1 D. 1, 1. cf. § 3. 9 J. 1, 2);ius naturale, gentium, civile;
ius legitimum, solenne - honorarium, praetorium;
ius publicum - privatum;
iuris auctoritas (см. s. 3.), ratio (см.), forma (см. 1. e.);
observatio et lex iuris (1. 14 pr. D. 29, 7);
iuris ignorantia, error (см.), dubitatio (1. 85 § 2 D. 50, 17. 1. 2 § 43. D. 1, 2. 1. 2 § 11 eod. 1. 9 D. 1, 3);
quid iuris sit? (1. 11 D. 18, 6. 1. 7 § 2 D. 20, 5. 1. 18 pr. D. 24, 1. 1. 30 D. 26, 2);
id iuris est (1. 5 D. 13, 7);
hoc s. eo iure utimur (1. 4 D. 2, 15. 1. 7 D. 28, 2. 1. 4 pr. D. 28, 6. 1. 152 pr. D. 50, 17);
iure (non) valere (1. 54 D. 12, 6. 1. 31 pr. D. 39, 5. 1. 8 § 2 D. 29, 7. 1. 31 D. 28, 2. 1. 1 D. 5, 3. 1. 2 § 1 D. 29, 3. 1. 12 § 1 D. 37, 4. 1. 1 D. 28, 3. 1. 5 pr. 1. 24 D. 34, 9. 1. 6 pr. D. 48, 10. 1. 25 pr. 1. 38 D. 1, 7. 1. 3 § 1 D. 26, 2. 1. 39 § 2 D. 26, 7);
iure quaesiti liberi прот. vulgo quaes. (1. 18 D. 38, 2); (l. 34 § 1 D. 23, 2. 1. 100 D. 50, 17. 1. 127 § 5 D. 45, 1);
iure vindicare (1. 56 D. 26, 7. 1. 34 § 1 D. 4, 4. 1. 30 D. 42, 5);
iure solutione liberari (1. 88 D. 46, 3. 1. 60 D. 46, 1);
ipso iure (см. ipse s. c. 1. 19 D. 49, 1. 1. 1 pr. D. 47, 10. cf. 1. 3 D. 1, 1. 1. 5 § 1 D. 9, 2. 1. 1 pr. 1. 20 § 11 D. 39, 1);
iure licito - per iniuriam (1. 3 § 1 D. 4, 2); в) правило, положение, источник права, lege vel quo alio iuri agere etc. (1. 3 D. 1, 14. 1. 131 § 1 D. 5, 16. 1. 5 pr. D. 22, 3. 1. 45 pr. D. 23, 2. 1. 82 D. 50, 17. 1. 52 § 3 D. 2, 14);
ius S Cti inducere (1. 3 § 2 D. 38, 4);
iura condere, reddere, interpretari (§ 8 J. 1, 2. 1. 2. 10. 13. D. 1, 2. 1. 2 § 8 eod.);
scripta iura (1. 35 D. 1, 3. 1. 1 D. 12, 1. 1. 2 D. 29, 1);
vetustatis iura (1. 4 § 2 C. 6, 38); г) право в силу судебного решения, ius facit pronunciatio (1. 50 § 1 D. 30);
ius fieri ex sententia iudicis (1. 17 § 1 D. 5, 2);
si perlusorio iudicio actum sit - an ius faciat iudex? (1. 14 pr. D. 49, 1); д) особ. обоз. ius правило гражд. права против. преторскому праву (Gai. II. 32); отсюда ipso iure, уже по гражд. праву (см. ipse s. 3); (1. 60 D. 41, 1. 1. 1 pr. D. 7, 4. 1. 1 § 1 D. 2, 12). С другой стороны, под ius понимают также преторское право (ius honorarium, praetorium) и ius dicere, statuere, reddere относятся к постановлениям и решениям сановников, которые имели судебную власть (1. 1 D. 2, 1. 1. 10 eod. 1. 14 eod. 1. 18 eod. 1. 20 eod. 1. 1 § 1 D. 2, 3. 1. 2 § 13 D. 1, 2. 1. 26 D. 39, 3. 1. 7 § 2 D. 1, 16. 1. 26 § 4 D. 4, 6. 1, 25 C. 2, 13. 1. 2 § 1 D. 16, 1. 1. 16 D. 1, 18);
ius dicere de capite civis rom. (1. 2 § 23 D. 1, 2);
dies, quibus ius Praetor reddit (1. 1 D. 44, 3. 1. 11 D. 1, 1. 1. 1 § 1 D. 2, 2);
iniquum ius adversus aliq. impetrare (1. 3 pr. eod.); е) наука права: ius est ars boni et aequi (1. 1 pr. D. 1, 1. 1. 1 cit. 1. 1 D. 1, 22. 1. 9 § 4 D. 48, 19. 1. 4 D. 50, 13);
b) в субъективном смысле - есть свободная воля человека, способность свободного действия (facultas agendi, Befugniss, Berechtigung): nemo plus iuris ad alium transferre potest, quam ipse haberet (1. 54. cf. 1. 160 § 2 D. 50, 17);
nullus videtur dolo (s. vim) facere, qui suo iure utitur (1. 55. 155 § 1 eod. 1. 175 § 1 eod.);
ius suum conservare (1. 41 D. 1; 3);
nihil iuris habere (1. 49 D. 5, 3. 1. 15 D. 40, 4. 1. 15 § 33 D. 39, 2. 1. 181 D. 50, 16. 1. 21 § 1 D. 20, 4. 1. 78 § 4 D. 31. 1. 30 pr. D. 39, 2. 1. 13 § 1. 1. 19 pr. eod. 1. 25 D. 8, 6. cf. 1. 1 § 19 D. 43, 20);
ius in rem habere (1. 20 D. 32. 1. 1 pr. B. 13, 3);
iuris velut possessor (1. 18 § 1 D. 5, 3);
iura praediorum = servitutes (1. 1 § 1 D. 1, 8. 1. 2. 6 D. 8, 2. 1. 3 D. 8, 6. 1. 11 § 3 D. 20, 1. 1. 86 D. 50, 16. 1, 23 eod.);
viam aut aliquod ius fundi emere (1. 20 D. 8, 1);
ius crediti, debiti (1. 12 § 2. 1. 13 D. 4, 2. 1. 21 § 1 D. 29, 5);
us hereditarium (см.);
ius testandi, testamenti faciendi (1. 6 pr. D. 28, 1. 1. 13 § 2 D. 36, 1);
ius donandi, vendendi, concedendi (1. 163 D. 50, 17. 1. 32 D. 23, 2. 1. 4 D. 40, 10. 1. 14 D. 1, 7);
sui iuris persecutio (1. 46 D. 2, 14);
iuris experiundi causa vocare (1. 1 D. 2, 14); обоз. тк. совокупность всех имущественных прав известного лица: succedere, successio in ius demortui, in omne s. universum ius (1. 13 § 1 D. 21, 3. 1. 37 D. 29, 2. 1. 3 pr. D. 37, 1. 1. 11 D. 44, 3. 1. 24 D. 50, 16. 1. 128 § 1 D. 50, 17. 1. 9 § 12 D. 28, 5. § 11 J. 2, 20);
c) = potestas, quaedam personae sui iuris sunt;
quaedam alieno iuri subiectae (pr. J. 1, 8. 1. 1 pr. D. 1, 6. 1. 3 § 3 D. 24, 1. 1. 5 § 6 D. 26, 8. 1. 7 pr. D. 4, 5. 1. 14 § 3 D. 36, 2. 1. 50 pr. § 4 D. 32. 1. 38 pr. D. 38, 2);
proprii i. constitutus (1. 15 C. 5, 3);
d) = status напр. emancipari a patre adoptivo, atque ita pristinum ius recuperare (1. 33 cf. 1. 18 D. 1, 7);
2) = iudicium, суд (как место) (1. 11 D. 1, 1. 1. 4 § 1 D. 11, 1); напр. in ius vocare (tit. D. 2, 4 7);e) = conditio s. 1, causa s. 5.напр. ius actoris deterius facere, прот. in eadem causa sistere (1. 1 § 1 D. 2, 9. 1. 126 D. 50, 16. 1. 15 D. 13, 7. 1. 29 § 2 D. 20, 1. 1. 8 D. 33, 10. 1. 12 § 42 D. 33, 7): f) отношение (1. 12 D. 1, 1. 1. 23 D. 1, 7).
produci (1. 5 § 2 D. 2, 7. 1. 23 § 4 D. 28, 5);
ad quem de ea re ius s. in iure aditum erit (1. 6 D. 2, 12. 1. 2 § 1 D. 16, 1);
in iure sisti (1. 4 pr. D. 2, 4. 1. 1 § 2. 8 D. 3, 1. tit. D. 11, 1);
respondere (1. 26 § 3. 1. 27 § 1 D. 9, 4);
confiteri (1. 1 § 7 D. 38, 5. 1. 29 § 1 D. 39, 5. 1. 56 D. 42, 1);
pecuniam offerre (1. 56 § 1 D. 17, 1);
3) = iudicium, судебное рассмотрение дела, dies, in quibus debent iura differri (1. 7 C. 3, 12)in iure cedere, cessio (см. cedere s. 3. 1. 9 D. 42, 3).
-
5 mappa
белое сукно: linteis mappis scripta lex (1. 1 C. Th. 11, 27); также платок, которым давали сигнал на ристалищах (Jul. ep. nov. 98 § 359).Латинско-русский словарь к источникам римского права > mappa
См. также в других словарях:
Lex scripta — pl. leges scriptae is a Latin expression that means written or statutory law. It is in contrast to lex non scripta, customary or common law. The term originates from the Roman legal tradition. Emperor Justinian divides the lex scripta into… … Wikipedia
lex scripta — Law by statute. Short Dictionary of (mostly American) Legal Terms and Abbreviations … Law dictionary
lex scripta — [skrip′tə] n. [L, written law] STATUTE LAW … English World dictionary
lex scripta — (ˈ)lek(s)ˈskriptə noun Etymology: Late Latin, written law : the written or statute law * * * /leks skrip teuh/, Law. written law; statute law. [ < L lex scripta] * * * … Useful english dictionary
lex scripta — /leks skrip teuh/, Law. written law; statute law. [ < L lex scripta] * * * … Universalium
lex scripta — /leks skripta/ Written law; law deriving its force, not from usage, but from express legislative enactment; statute law … Black's law dictionary
lex scripta — /leks skripta/ Written law; law deriving its force, not from usage, but from express legislative enactment; statute law … Black's law dictionary
lex scripta si cesset, id custodiri oportet quod moribus et consuetudine inductum est; et, si qua in re hoc defecerit, tune id quod proximum et consequens ei est; et, si id non appareat, tune jus quo urbs romana utitur servari oportet — /leks skripta say sesat, id kastadayray aportat kwod morabas et konswatyiiwdaniy indaktam est; et say kwey in riy hok defasirat, tank id kwod proksamam et konsakwenz iyay est; et, say id non apaeriyat, tank jas kwow arbz rowmeyna yiiwtatar… … Black's law dictionary
lex scripta si cesset, id custodiri oportet quod moribus et consuetudine inductum est; et, si qua in re hoc defecerit, tune id quod proximum et consequens ei est; et, si id non appareat, tune jus quo urbs romana utitur servari oportet — /leks skripta say sesat, id kastadayray aportat kwod morabas et konswatyiiwdaniy indaktam est; et say kwey in riy hok defasirat, tank id kwod proksamam et konsakwenz iyay est; et, say id non apaeriyat, tank jas kwow arbz rowmeyna yiiwtatar… … Black's law dictionary
Lex non scripta — is a Latin expression that means law not written or unwritten law . It is a term that embraces all the laws which do not come under the definition of written law or lex scripta and it is composed, principally, of the law of nature , the law of… … Wikipedia
lex non scripta — [nän skrip′tə] n. [L, unwritten law] COMMON LAW … English World dictionary